قرآن نحو ( 1 ) قوله : وَنادى أَصْحابُ الْجَنَّةِ ( 2 ) ، وَنادى أَصْحابُ الأَعْرافِ ( 3 ) ، و بر عكس مستقبل گويند و مراد ماضى چنان كه ( 4 ) گفت : ( 5 ) فاذا مررت بقبره فانحر به خوص الرّكاب و كلّ طرف سابح و انضح جوانب قبره بدمائها فلقد يكون اخادم و ذبائح اى لقد كان . اگر گويند : شايد كه خداى [ 54 - ر ] تعالى ملامت كند عيسى را - عليه السّلام - به چيزى كه او را در آن گناه نبود ، و غرض در اين استفهام و تقرير چه باشد ، و خداى تعالى دانست كه عيسى - عليه السّلام - اين نگفته باشد ؟ جواب آن است كه گوييم : اين صورت استفهام است و مراد تقريع و توبيخ آن قوم ( 6 ) كه اين اعتقاد كرده بودند ، و اين چنان باشد كه يكى از ما گويد كسى را كه : تويى كه فلان كار كردى ، كارى كه داند كه او نكرده است ، به حضور آن كس كه دعوى كند و حواله كند آن كار بر او و غرضش تكذيب او باشد . جوابى ( 7 ) ديگر از اين سؤال آن است كه : عيسى - عليه السّلام - بىخبر بود از آن كه ترسايان ( 8 ) در حقّ او و مادر او گفتند از پس او ، خداى تعالى اين بگفت به صورت استفهام و مراد اعلام عيسى ( 9 ) تا او بداند كه قوم او از پس او در او چه محال گفتند . عيسى - عليه السّلام - جواب دهد : سبحانك ، منزّهى و دور از عيب ( 10 ) مرا نباشد كه چيزى گويم كه حقّ من نباشد اگر من گفته بودمى تو دانستى كه گفتهء من است ( 11 ) ، براى آن كه آنچه در نفس من است تو دانى و آنچه در نفس توست ( 12 ) من ندانم . بدان كه لفظ « نفس » در لغت منقسم ( 13 ) بود بر اقسامى ( 14 ) مختلف : نفس نفس آدمى باشد و جز آن از حيوان و آن به معنى روح و حيات و مهجه ( 15 ) بود چون آن باطل

--> ( 1 ) . لت : نيز آمده است . ( 2 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 44 . ( 3 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 48 . ( 4 ) . لت شاعر . ( 5 ) . مج ، وز ، مت شعر . ( 6 ) . لت را . ( 7 ) . آج ، لب : جواب . ( 8 ) . اساس ، بم : درسايان / ترسايان . ( 9 ) . آج ، لب ، لت بود . ( 10 ) . آن : غيب . ( 11 ) . مر * ( تَعْلَمُ ما فِي نَفْسِي وَلا أَعْلَمُ ما فِي نَفْسِكَ ) * . ( 12 ) . اساس تست . ( 13 ) . مت ، آن : مستقيم . ( 14 ) . آج ، لب : اقسام . ( 15 ) . مج ، بم ، آن : بهجت .